Κατανοώντας το Πλαίσιο του Thriving Schools

Το Πλαίσιο Thriving Schools παρέχει στα σχολεία μια δομημένη προσέγγιση για την υποστήριξη της ευημερίας των μαθητών/μαθητριών και των εκπαιδευτικών και τη δημιουργία ενός θετικού σχολικού περιβάλλοντος. Αντί να αντιμετωπίζει την ευημερία ως μια ξεχωριστή δραστηριότητα, το Πλαίσιο υποστηρίζει τα σχολεία ώστε να την ενσωματώνουν στην καθημερινή διδασκαλία, στις σχέσεις, στις ρουτίνες και στις πρακτικές του σχολείου.

Η ευημερία διαμορφώνεται από πολλούς αλληλένδετους παράγοντες, όπως οι σχέσεις, το σχολικό κλίμα, οι εμπειρίες στην τάξη, η υποστήριξη του προσωπικού και οι ευκαιρίες συμμετοχής. Για τον λόγο αυτό, το Πλαίσιο ακολουθεί μια Ολιστική Σχολική Προσέγγιση, στην οποία συμμετέχουν μαθητές/μαθήτριες, εκπαιδευτικοί, σχολικές ηγεσίες, μη διδακτικό προσωπικό και οικογένειες, με στόχο τη δημιουργία ενός ασφαλούς, υποστηρικτικού και συμπεριληπτικού σχολικού περιβάλλοντος.

Στο πλαίσιο αυτής της ολιστικής σχολικής προσέγγισης, το Πλαίσιο Thriving Schools συνδυάζει τρία συμπληρωματικά μοντέλα:

1. PERMA
2. Κοινωνική και Συναισθηματική Μάθηση (SEL)
3. Επιλεγμένα στοιχεία της Θετικής Υποστήριξης της Συμπεριφοράς σε Επίπεδο Σχολείου (SWPBS).

Κάθε μοντέλο συνεισφέρει με διαφορετικό τρόπο, αλλά μαζί παρέχουν έναν πρακτικό τρόπο κατανόησης της ευημερίας, ανάπτυξης κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων και συστηματικής ενσωμάτωσης θετικών πρακτικών σε ολόκληρο το σχολείο.

1. PERMA: Ποια στοιχεία της ευημερίας επιδιώκουμε να ενισχύσουμε;

Το πρώτο μέρος του Πλαισίου βασίζεται στη Θετική Ψυχολογία, μια προσέγγιση που εστιάζει στα δυνατά σημεία, στις εμπειρίες και στις συνθήκες που βοηθούν τα άτομα και τις κοινότητες να ευημερούν. Αυτό δεν σημαίνει ότι αγνοούνται οι δυσκολίες ή ότι αναμένεται από τους ανθρώπους να αισθάνονται θετικά συνεχώς. Αντίθετα, ενθαρρύνει τα σχολεία να εξετάζουν τι υποστηρίζει τη θετική λειτουργία και την ευημερία, ανταποκρινόμενα παράλληλα με κατάλληλο τρόπο στις προκλήσεις που προκύπτουν.

Στο επίκεντρο αυτής της προσέγγισης βρίσκεται το μοντέλο PERMA του Seligman , το οποίο περιγράφει την ευημερία μέσα από πέντε στοιχεία: Θετικά Συναισθήματα, Εμπλοκή, Σχέσεις, Νόημα και Επίτευγμα (Seligman, 2012). Το Πλαίσιο Thriving Schools εφαρμόζει τα στοιχεία αυτά τόσο στους μαθητές/μαθήτριες όσο και στους/στις εκπαιδευτικούς.

• Θετικά Συναισθήματα: περιλαμβάνουν εμπειρίες όπως η χαρά, η ευγνωμοσύνη, το ενδιαφέρον και η ελπίδα.
• Εμπλοκή: αναφέρεται στην ενεργή συμμετοχή και την πλήρη αφοσίωση σε δραστηριότητες που μας ενδιαφέρουν και μας προκαλούν.
• Σχέσεις: αφορούν τις υποστηρικτικές συνδέσεις, την εμπιστοσύνη και το αίσθημα του ανήκειν.
• Νόημα: αφορά την αίσθηση ότι αυτό που κάνουμε έχει αξία και σκοπό.
• Επίτευξη: σχετίζεται με την προσπάθεια για την επίτευξη στόχων, την αναγνώριση της προόδου και την εμπειρία της επιτυχίας.

Μαζί, τα στοιχεία αυτά προσφέρουν στα σχολεία έναν απλό τρόπο προσέγγισης της ευημερίας. Ένας/μία μαθητής/μαθήτρια μπορεί να βιώνει ευημερία όταν αισθάνεται σύνδεση με τους/τις συμμαθητές/συμμαθήτριές του/της, όταν συμμετέχει με αφοσίωση σε μια μαθησιακή δραστηριότητα ή όταν αισθάνεται περήφανος/η για την πρόοδό του/της. Για έναν/μία εκπαιδευτικό, η ευημερία μπορεί να αφορά υποστηρικτικές επαγγελματικές σχέσεις, την αίσθηση σκοπού στο έργο του/της ή την αναγνώριση των επιτευγμάτων στην τάξη.

Η κατανόηση όσων επιδιώκουμε να ενισχύσουμε αποτελεί μόνο ένα μέρος της συνολικής εικόνας. Οι μαθητές/μαθήτριες χρειάζονται επίσης κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες που τους βοηθούν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, να δημιουργούν σχέσεις και να συμμετέχουν θετικά στη σχολική ζωή. Σε αυτό το σημείο συμβάλλει η SEL.

2. SEL: Ποιες δεξιότητες βοηθούν τους μαθητές/μαθήτριες να υποστηρίζουν την ευημερία τους;

Η Κοινωνική και Συναισθηματική Μάθηση (SEL) εστιάζει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων που οι μαθητές/μαθήτριες μπορούν να χρησιμοποιούν στο σχολείο και στην καθημερινή ζωή. Σε αυτές περιλαμβάνονται η αυτογνωσία, η αυτοδιαχείριση, η κοινωνική επίγνωση, οι δεξιότητες δημιουργίας και διατήρησης σχέσεων και η υπεύθυνη λήψη αποφάσεων (Cipriano et al., 2023). Με απλά λόγια, το PERMA βοηθά στον προσδιορισμό σημαντικών πτυχών της ευημερίας, ενώ η SEL υποστηρίζει την ανάπτυξη δεξιοτήτων που μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές/μαθήτριες να κινηθούν προς την επίτευξή τους.

Ας πάρουμε ως παράδειγμα το στοιχείο Σχέσεις του PERMA. Ένα σχολείο μπορεί να επιδιώκει την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των μαθητών/μαθητριών και ενός ισχυρότερου αισθήματος του ανήκειν. Η SEL υποστηρίζει αυτόν τον στόχο βοηθώντας τους μαθητές/μαθήτριες να εξασκούν την ενσυναίσθηση, την επικοινωνία, τη συνεργασία, την ενεργητική ακρόαση και εποικοδομητικούς τρόπους επίλυσης διαφωνιών.

Η ίδια σύνδεση μπορεί να παρατηρηθεί και στην Εμπλοκή. Δεξιότητες όπως η αυτογνωσία και η ρύθμιση των συναισθημάτων μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές/μαθήτριες να αναγνωρίζουν πότε αποσπάται η προσοχή τους, πότε αισθάνονται απογοήτευση ή πότε δυσκολεύονται και να αναπτύσσουν τρόπους ώστε να παραμένουν ενεργά εμπλεκόμενοι/ες στη μάθηση.

Επομένως, το Πλαίσιο δεν αντιμετωπίζει τις κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες ως κάτι που απλώς αναμένεται να διαθέτουν οι μαθητές/μαθήτριες. Οι δεξιότητες αυτές μπορούν να διδάσκονται ρητά, να εξασκούνται και να ενισχύονται, όπως και άλλοι τομείς μάθησης. Στο πλαίσιο του Thriving Schools, η SEL ενσωματώνεται στη διδασκαλία, στη σχολική κουλτούρα, στις σχέσεις και στις καθημερινές ρουτίνες. Με αυτόν τον τρόπο, η SEL συμβάλλει στη μετατροπή των ευρύτερων στόχων ευημερίας σε δεξιότητες που οι μαθητές/μαθήτριες μπορούν να μάθουν και να εξασκήσουν. Ωστόσο, η διδασκαλία αυτών των δεξιοτήτων δεν σημαίνει αυτόματα ότι θα εφαρμόζονται με συνέπεια σε ολόκληρο το σχολείο. Σε αυτό το σημείο συμβάλλει η SWPBS.

3. SWPBS: Πώς εντάσσουμε την ευημερία στην καθημερινή σχολική πρακτική;

Ένας/μία εκπαιδευτικός μπορεί να εφαρμόσει μια δραστηριότητα ευημερίας κατά τη διάρκεια ενός μαθήματος ή να διδάξει μια δεξιότητα SEL στην τάξη. Πώς, όμως, μπορεί αυτό να γίνει μέρος του τρόπου λειτουργίας ολόκληρου του σχολείου;

Η Θετική Υποστήριξη της Συμπεριφοράς σε Επίπεδο Σχολείου (SWPBS) εστιάζει στη δημιουργία προληπτικών, συνεπών και υποστηρικτικών σχολικών περιβαλλόντων. Αντί να επικεντρώνεται κυρίως στην αντιμετώπιση της ακατάλληλης συμπεριφοράς αφού αυτή εκδηλωθεί, η SWPBS ενθαρρύνει τα σχολεία να αποσαφηνίζουν τι συνιστά θετική συμπεριφορά, να τη διδάσκουν ρητά, να την ενισχύουν και να αξιοποιούν πληροφορίες για όσα συμβαίνουν στο σχολείο, ώστε να καθοδηγούν τις μελλοντικές τους ενέργειες (Sugai & Simonsen, 2012).

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το Thriving Schools δεν υιοθετεί ολόκληρο το πλαίσιο SWPBS. Αξιοποιεί επιλεκτικά στοιχεία που μπορούν να βοηθήσουν τα σχολεία να μετατρέψουν τις αρχές της ευημερίας σε συνεπείς καθημερινές πρακτικές. Σε αυτά περιλαμβάνονται:

• η διαμόρφωση μιας κοινής φιλοσοφίας και ενός κοινού σκοπού,
• η αποσαφήνιση και διδασκαλία των αναμενόμενων συμπεριφορών,
• η ενθάρρυνση της θετικής συμπεριφοράς,
• η παρακολούθηση της προόδου, και
• η υποστήριξη των εκπαιδευτικών μέσω επαγγελματικής ανάπτυξης.

Τα στοιχεία αυτά παρέχουν τις δομές σε επίπεδο σχολείου μέσα από τις οποίες το PERMA και η SEL μπορούν να ξεπεράσουν το επίπεδο των μεμονωμένων δραστηριοτήτων. Για παράδειγμα, αν ένα σχολείο αποφασίσει ότι οι θετικές σχέσεις αποτελούν προτεραιότητα, μπορεί να συμφωνήσει σε κοινές προσδοκίες, όπως «Δείχνουμε ενσυναίσθηση» ή «Βοηθάμε τους άλλους». Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να διδάσκουν και να εξασκούν ρητά αυτές τις συμπεριφορές με τους μαθητές/μαθήτριες. Οι θετικές αλληλεπιδράσεις μπορούν να αναγνωρίζονται και να ενθαρρύνονται, ενώ το σχολείο μπορεί να παρακολουθεί πώς βιώνουν οι μαθητές/μαθήτριες τις σχέσεις τους και κατά πόσο αλλάζουν τα μοτίβα συγκρούσεων μεταξύ συνομηλίκων.

Πώς λειτουργούν μαζί το PERMA, η SEL και η SWPBS;

Κάθε προσέγγιση βοηθά να απαντηθεί ένα διαφορετικό ερώτημα:

• PERMA: Ποιες πτυχές της ευημερίας θέλουμε να ενισχύσουμε;
• SEL: Ποιες δεξιότητες βοηθούν τους μαθητές/μαθήτριες να κινηθούν προς αυτούς τους στόχους;
• SWPBS: Πώς μπορούν τα σχολεία να ενσωματώσουν αυτές τις πρακτικές με συνέπεια στην καθημερινή σχολική ζωή;

Ένα απλό παράδειγμα δείχνει πώς αυτό μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη: Ένα σχολείο θέλει να ενισχύσει τις θετικές σχέσεις.

• Το PERMA προσδιορίζει τον στόχο ευημερίας. Το σχολείο εστιάζει στις Σχέσεις, με έμφαση στην εμπιστοσύνη, τη σύνδεση και το αίσθημα του ανήκειν.
• Η SEL αναπτύσσει τις δεξιότητες. Οι μαθητές/μαθήτριες εξασκούν την ενσυναίσθηση, την ενεργητική ακρόαση, τη συνεργασία και την εποικοδομητική επικοινωνία.
• Η SWPBS υποστηρίζει τη συνεπή εφαρμογή. Το σχολείο συμφωνεί σε κοινές προσδοκίες, όπως «Δείχνουμε ενσυναίσθηση» ή «Βοηθάμε τους άλλους να πετύχουν». Οι εκπαιδευτικοί διδάσκουν ρητά αυτές τις συμπεριφορές, αναγνωρίζουν τις θετικές αλληλεπιδράσεις και παρακολουθούν τις αλλαγές στις σχέσεις μεταξύ συνομηλίκων και στο σχολικό κλίμα.

Το παράδειγμα αυτό αποτυπώνει ένα σημαντικό χαρακτηριστικό του Πλαισίου Thriving Schools. Μια δραστηριότητα ευημερίας δεν αναμένεται από μόνη της να επιφέρει αλλαγή. Το Πλαίσιο συνδέει τις δραστηριότητες με δεξιότητες, ρουτίνες, σχέσεις και πρακτικές σε επίπεδο σχολείου, ώστε η ευημερία να αποτελεί μέρος του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί το σχολείο.

Τι είναι το Πλαίσιο Thriving Schools για την καθημερινή σχολική ζωή;

Για τους/τις εκπαιδευτικούς, το Πλαίσιο Thriving Schools δεν σημαίνει την προσθήκη ενός εντελώς ξεχωριστού προγράμματος ευημερίας σε μια ήδη απαιτητική σχολική ημέρα. Πολλές από τις αρχές του μπορούν να ενσωματωθούν στις υπάρχουσες πρακτικές της τάξης και του σχολείου: συμφωνία σε κοινές προσδοκίες, διδασκαλία στους μαθητές/μαθήτριες του τρόπου με τον οποίο ακούν και συνεργάζονται, αναγνώριση της προσπάθειας και της προόδου, συζήτηση γύρω από τα συναισθήματα, δημιουργία ευκαιριών για αναστοχασμό και τακτική διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι μαθητές/μαθήτριες βιώνουν το σχολείο.

Το Πλαίσιο αναγνωρίζει επίσης ότι η υποστήριξη των μαθητών/μαθητριών απαιτεί την υποστήριξη των εκπαιδευτικών. Η επαγγελματική ανάπτυξη, η συνεργασία, η καθοδήγηση, οι ευκαιρίες για αναστοχασμό και η μέριμνα για την ευημερία του προσωπικού συμβάλλουν σε μια βιώσιμη ολιστική σχολική προσέγγιση. Επομένως, η ανάπτυξη του προσωπικού θα πρέπει να είναι συνεχής και να συνδέεται με τις ανάγκες του σχολείου, αντί να αντιμετωπίζεται ως μια μεμονωμένη δραστηριότητα κατάρτισης.

Μαζί, το PERMA, η SEL και τα επιλεγμένα στοιχεία της SWPBS παρέχουν στα σχολεία μια πρακτική δομή ώστε η ευημερία να εντάσσεται με συστηματικό και συνειδητό τρόπο στην καθημερινή σχολική ζωή και να αποτελεί κοινή υπόθεση ολόκληρης της σχολικής κοινότητας.

Διαβάστε το πλήρες Πλαίσιο Thriving Schools για να εξερευνήσετε πρακτικές δραστηριότητες για εκπαιδευτικούς και μαθητές/μαθήτριες, οδηγίες εφαρμογής, παραδείγματα αναμενόμενων συμπεριφορών και ρουτινών, προσεγγίσεις παρακολούθησης και έτοιμους προς χρήση πόρους για τα σχολεία.

Πηγές

Cipriano, C., Strambler, M. J., Naples, L. H., Ha, C., Kirk, M., Wood, M., Sehgal, K., Zieher, A. K., Eveleigh, A., McCarthy, M., Funaro, M., Ponnock, A., Chow, J. C., & Durlak, J. (2023). The state of evidence for social and emotional learning: A contemporary meta-analysis of universal school-based SEL interventions. Child Development, 94(5), 1181–1204. https://doi.org/10.1111/cdev.13968

Seligman, M. E. (2012). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Simon & Schuster.

Sugai, G., & Simonsen, B. (2012). Positive behavioral interventions and supports: History, defining features, and misconceptions. PBIS Center, University of Connecticut.