Γιατί η Ευημερία στο Σχολείο Έχει Σημασία

Οι μαθητές/μαθήτριες μαθαίνουν καλύτερα όταν αισθάνονται ασφάλεια και υποστήριξη, όταν νιώθουν ότι συνδέονται με τους άλλους και όταν μπορούν να συμμετέχουν πλήρως στη σχολική ζωή. Οι συνθήκες αυτές συνδέονται στενά με τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν, συμπεριφέρονται, δημιουργούν σχέσεις και διαχειρίζονται τις καθημερινές προκλήσεις.

Αυτό ακριβώς αφορά η ευημερία στο σχολείο. Δεν περιορίζεται στο να αισθάνονται οι μαθητές/μαθήτριες χαρούμενοι/ες ή στη διοργάνωση περιστασιακών δραστηριοτήτων ευημερίας. Περιλαμβάνει τη συναισθηματική και κοινωνική τους ευημερία, τις σχέσεις τους με τους/τις εκπαιδευτικούς και τους/τις συνομηλίκους τους, το αίσθημα του ανήκειν, την αυτοπεποίθησή τους να συμμετέχουν και το γενικότερο κλίμα του σχολείου. Περιλαμβάνει επίσης την ευημερία των ενηλίκων που τους διδάσκουν και τους υποστηρίζουν.

Τα σχολεία διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση αυτών των εμπειριών. Παρόλο που η ευημερία παραμένει σημαντική σε όλη τη διάρκεια της εκπαίδευσης ενός/μίας μαθητή/μαθήτριας, η ανάπτυξη θετικών σχέσεων, συναισθηματικών δεξιοτήτων και υποστηρικτικών ρουτινών από μικρή ηλικία μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία βάσεων που οι μαθητές/μαθήτριες μπορούν να διατηρούν καθώς προχωρούν στη σχολική τους πορεία.

Οι μαθητές/μαθήτριες αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις

Πρόσφατα διεθνή δεδομένα δείχνουν ότι πολλά παιδιά και νέοι/νέες βιώνουν αυξανόμενη πίεση, ενώ παράλληλα αντιλαμβάνονται ότι λαμβάνουν λιγότερη υποστήριξη. Η μελέτη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Health Behaviour in School-aged Children συγκέντρωσε δεδομένα από σχεδόν 280.000 μαθητές/μαθήτριες ηλικίας 11, 13 και 15 ετών σε 44 χώρες και περιοχές. Μεταξύ 2018 και 2022, οι μαθητές/μαθήτριες ανέφεραν χαμηλότερα επίπεδα υποστήριξης από εκπαιδευτικούς και συμμαθητές/συμμαθήτριες, ενώ η πίεση που σχετίζεται με το σχολείο αυξήθηκε. Σε όλες τις ηλικιακές ομάδες που συμμετείχαν στην έρευνα, το 11% ανέφερε ότι είχε υποστεί εκφοβισμό στο σχολείο και το 15% ότι είχε υποστεί διαδικτυακό εκφοβισμό. Τα ευρήματα αυτά υπογραμμίζουν τη σημασία της δημιουργίας σχολικών περιβαλλόντων στα οποία οι μαθητές/μαθήτριες αισθάνονται ότι ανήκουν, γνωρίζουν πού μπορούν να αναζητήσουν βοήθεια και έχουν υποστηρικτικές σχέσεις τόσο με ενήλικες όσο και με συνομηλίκους.

Η ευημερία και η μάθηση συνδέονται

Η υποστήριξη της ευημερίας δεν σημαίνει μείωση των προσδοκιών για μάθηση. Η έρευνα δείχνει όλο και περισσότερο ότι η κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των μαθητών/μαθητριών συνδέεται με τη συμμετοχή τους στη μαθησιακή διαδικασία και την ακαδημαϊκή τους πρόοδο.

Μια σημαντική συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2025 εξέτασε 40 μελέτες στις οποίες συμμετείχαν 33.737 μαθητές/μαθήτριες από την Α΄ τάξη του Δημοτικού έως και την τελευταία τάξη της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Οι μαθητές/μαθήτριες που συμμετείχαν σε καθολικά σχολικά προγράμματα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Μάθησης (Social and Emotional Learning, SEL) παρουσίασαν καλύτερα ακαδημαϊκά αποτελέσματα από εκείνους/ες που δεν συμμετείχαν. Μια ακόμη μετα-ανάλυση του 2025, στην οποία συμμετείχαν 24.510 μαθητές/μαθήτριες δημοτικού και γυμνασίου, διαπίστωσε επίσης μικρές αλλά θετικές επιδράσεις των προγραμμάτων SEL στη συνολική ακαδημαϊκή επίδοση, συμπεριλαμβανομένων αποτελεσμάτων στη γλώσσα, τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες. Προγενέστερες έρευνες μεγάλης κλίμακας κατέληξαν σε παρόμοια συμπεράσματα. Μια ευρέως αναφερόμενη μετα-ανάλυση 213 σχολικών προγραμμάτων SEL, με περισσότερους από 270.000 μαθητές/μαθήτριες, διαπίστωσε βελτιώσεις στις κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες, στη συμπεριφορά και στην ακαδημαϊκή επίδοση.

Τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι μια μεμονωμένη δραστηριότητα ευημερίας θα βελτιώσει αυτόματα τα ακαδημαϊκά αποτελέσματα. Υποδηλώνουν ότι όταν οι μαθητές/μαθήτριες αναπτύσσουν δεξιότητες όπως η αναγνώριση των συναισθημάτων, η διαχείριση της απογοήτευσης, η συνεργασία με άλλους, η επίλυση προβλημάτων και η αναζήτηση βοήθειας, ενισχύουν παράλληλα δεξιότητες που υποστηρίζουν τη συμμετοχή τους στη μάθηση.

Οι σχέσεις και το αίσθημα του ανήκειν κάνουν τη διαφορά

Η έρευνα σχετικά με το αίσθημα του ανήκειν στο σχολείο συνδέει σταθερά ένα ισχυρότερο αίσθημα του ανήκειν με καλύτερη ευημερία, ψυχική υγεία και εκπαιδευτικά αποτελέσματα. Οι μαθητές/μαθήτριες είναι πιο πιθανό να αισθάνονται ότι ανήκουν όταν έχουν υποστηρικτικές σχέσεις με τους/τις εκπαιδευτικούς, θετικές σχέσεις με συνομηλίκους, δίκαιη μεταχείριση και ουσιαστικές ευκαιρίες συμμετοχής στη σχολική ζωή. Μια μεγάλη μελέτη του 2023, στην οποία συμμετείχαν μαθητές/μαθήτριες της Δ΄ Δημοτικού και της Β΄ Γυμνασίου, διαπίστωσε ισχυρές συσχετίσεις μεταξύ των θετικών σχέσεων εκπαιδευτικών και μαθητών/μαθητριών, της υποκειμενικής ευημερίας των μαθητών/μαθητριών και της ακαδημαϊκής τους επίδοσης.

Για τους/τις εκπαιδευτικούς, τα ευρήματα αυτά συνδέονται άμεσα με την καθημερινή πρακτική. Η καλή γνώση των μαθητών/μαθητριών, η δημιουργία προβλέψιμων ρουτινών στην τάξη, η δίκαιη αντιμετώπιση των λαθών, η ενθάρρυνση της συνεργασίας, η ακρόαση των απόψεων των μαθητών/μαθητριών και η διασφάλιση ότι όλοι οι μαθητές/μαθήτριες έχουν ευκαιρίες συμμετοχής μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνουν το σχολείο.

Η ευημερία των εκπαιδευτικών αποτελεί μέρος της ίδιας συζήτησης

Οι συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών, οι σχέσεις τους, ο φόρτος εργασίας, η αυτοπεποίθησή τους και η αίσθηση επαγγελματικού σκοπού επηρεάζουν τόσο τη δική τους εμπειρία στο σχολείο όσο και τις σχέσεις που αναπτύσσουν με τους μαθητές/μαθήτριες. Μια συστηματική ανασκόπηση 44 μελετών, στις οποίες συμμετείχαν περισσότεροι από 76.000 εκπαιδευτικοί, εντόπισε σταθερές σχέσεις μεταξύ της ευημερίας των εκπαιδευτικών και αποτελεσμάτων που αφορούν, μεταξύ άλλων, την παραμονή τους στο επάγγελμα, τις σχέσεις εκπαιδευτικών και μαθητών/μαθητριών και τα αποτελέσματα των μαθητών/μαθητριών. Οι ερευνητές επισημαίνουν επίσης ότι μεγάλο μέρος των διαθέσιμων δεδομένων αφορά συσχετίσεις και, επομένως, οι σχέσεις αυτές δεν θα πρέπει να ερμηνεύονται ως απλές σχέσεις αιτίου και αποτελέσματος. Η υποστήριξη της ευημερίας των μαθητών/μαθητριών δεν θα πρέπει να μετατραπεί σε ακόμη μία ευθύνη που επιβαρύνει αποκλειστικά τους/τις εκπαιδευτικούς. Τα σχολεία χρειάζεται επίσης να εξετάζουν πώς υποστηρίζεται το προσωπικό, πώς συνεργάζονται οι συνάδελφοι, πώς κατανέμονται οι ευθύνες και πώς η σχολική ηγεσία συμβάλλει στη δημιουργία ενός θετικού εργασιακού περιβάλλοντος.

Το σχολικό κλίμα διαμορφώνει την καθημερινή ευημερία

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η UNESCO συστήνουν μια ολιστική σχολική προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας η υγεία και η ευημερία αντιμετωπίζονται μέσα από το αναλυτικό πρόγραμμα, τις σχολικές πολιτικές, τις σχέσεις, το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον, τις πρακτικές του προσωπικού και τις συνεργασίες με τις οικογένειες και την ευρύτερη κοινότητα. Τα παγκόσμια πρότυπά τους τονίζουν ότι τα εκπαιδευτικά συστήματα θα πρέπει να υποστηρίζουν την υγεία και την ευημερία των μαθητών/μαθητριών, του προσωπικού και των κοινοτήτων. Στην πράξη, τα σχολεία μπορούν:

• να αναπτύσσουν απλές και συνεπείς προσεγγίσεις που βοηθούν τους μαθητές/μαθήτριες να αναγνωρίζουν και να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους,
• να δημιουργούν τακτικές ευκαιρίες για συνεργασία, θετικές σχέσεις και έκφραση της φωνής των μαθητών/μαθητριών,
• να αναγνωρίζουν τα δυνατά σημεία, την προσπάθεια, την πρόοδο και τα επιτεύγματα,
• να εντάσσουν την ευημερία στις συνήθεις πρακτικές της τάξης και του σχολείου, αντί να βασίζονται σε μεμονωμένες δραστηριότητες,
• να υποστηρίζουν την ευημερία των ίδιων των εκπαιδευτικών και τις επαγγελματικές τους σχέσεις,
• να ενισχύουν την επικοινωνία και τη συνεργασία με τους γονείς και τις οικογένειες, και
• να εξετάζουν τακτικά το σχολικό κλίμα, τις σχέσεις και τις εμπειρίες τόσο των μαθητών/μαθητριών όσο και του προσωπικού.

Στόχος δεν είναι να μετατραπούν οι εκπαιδευτικοί σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Τα σχολεία δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τις εξειδικευμένες υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Ο ρόλος τους είναι να δημιουργούν καθημερινές συνθήκες που υποστηρίζουν τη θετική ανάπτυξη, να εντοπίζουν έγκαιρα πιθανούς προβληματισμούς και να βοηθούν τους μαθητές/μαθήτριες να έχουν πρόσβαση σε πρόσθετη υποστήριξη όταν αυτό χρειάζεται.

Πώς το Thriving Schools εφαρμόζει αυτή την προσέγγιση στην πράξη

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται στο επίκεντρο του έργου Thriving Schools,το οποίο προωθεί μια συστημική, ολιστική σχολική προσέγγιση για την ψυχική υγεία και την ευημερία. Το έργο συνεργάζεται με εκπαιδευτικούς, σχολικές ηγεσίες, μαθητές/μαθήτριες και οικογένειες, με στόχο την ενίσχυση των κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων, τη βελτίωση του σχολικού κλίματος και την ανάπτυξη πρακτικών προσεγγίσεων που μπορούν να ενσωματωθούν στην καθημερινή σχολική ζωή. Το πλαίσιο του έργου βασίζεται στην Κοινωνική και Συναισθηματική Μάθηση, τη Θετική Ψυχολογία και το μοντέλο ευημερίας PERMA..

Αντί να αντιμετωπίζει την ευημερία ως ένα ξεχωριστό θέμα ή μια βραχυπρόθεσμη δραστηριότητα, το Thriving Schools υποστηρίζει τα σχολεία στην ανάπτυξη κοινών γνώσεων, ρουτινών και πρακτικών. Οι δραστηριότητες κατάρτισης θα καλύπτουν θεματικές όπως η Θετική Ψυχολογία, το PERMA, η Κοινωνική και Συναισθηματική Μάθηση, το σχολικό κλίμα, η ευημερία του προσωπικού, η συμμετοχή των μαθητών/μαθητριών και πρακτικοί τρόποι ενσωμάτωσης της ευημερίας στην καθημερινή σχολική ζωή.

Το έργο αναγνωρίζει επίσης ότι η βιώσιμη αλλαγή απαιτεί τη συμμετοχή της ευρύτερης σχολικής κοινότητας. Επομένως, οι εκπαιδευτικοί, οι σχολικές ηγεσίες, οι μαθητές/μαθήτριες και οι οικογένειες έχουν όλοι ρόλο στη διαμόρφωση ενός σχολικού περιβάλλοντος στο οποίο οι άνθρωποι αισθάνονται ότι υποστηρίζονται, γίνονται σεβαστοί και μπορούν να συμμετέχουν. Στην πραγματικότητα, πολλές από τις πρακτικές που υποστηρίζουν την ευημερία είναι ήδη οικείες στους/στις εκπαιδευτικούς. Μια υποστηρικτική συζήτηση, μια προβλέψιμη ρουτίνα, μια ευκαιρία για συνεργασία μεταξύ μαθητών/μαθητριών, η αναγνώριση της προσπάθειας, μια ήρεμη αντίδραση σε μια σύγκρουση ή μια ευκαιρία για τους μαθητές/μαθήτριες να εκφράσουν τις απόψεις τους μπορούν να συμβάλουν σε μια θετική σχολική εμπειρία. Η πρόκληση είναι αυτές οι πρακτικές να εφαρμόζονται με μεγαλύτερη πρόθεση, συνέπεια και κοινή κατεύθυνση σε ολόκληρο το σχολείο.

Μέσα από το Thriving Schools, τα συμμετέχοντα σχολεία θα εργάζονται προς έναν κοινό στόχο: να καταστήσουν την ευημερία μέρος του τρόπου με τον οποίο το σχολείο διδάσκει, επικοινωνεί, αναπτύσσει σχέσεις και υποστηρίζει τόσο τους μαθητές/μαθήτριες όσο και το προσωπικό.

Πηγές

Allen, K.-A., & Dong, S. (2026). The science of belonging: Exploring the concept, drivers, barriers and evidence-based solutions to cultivate belonging in K–12 education. International Baccalaureate Organization.

Dreer, B. (2023). On the outcomes of teacher wellbeing: A systematic review of research. Frontiers in Psychology, 14, Article 1205179. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1205179

Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., & Schellinger, K. B. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis of school-based universal interventions. Child Development, 82(1), 405–432. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01564.x

Ha, C., McCarthy, M. F., Strambler, M. J., & Cipriano, C. (2025). Disentangling the effects of social and emotional learning programs on student academic achievement across Grades 1–12: A systematic review and meta-analysis. Review of Educational Research. Advance online publication. https://doi.org/10.3102/00346543251367769

World Health Organization Regional Office for Europe. (2024a). A focus on adolescent peer violence and bullying in Europe, central Asia and Canada: Health Behaviour in School-aged Children international report from the 2021/2022 survey (Vol. 2).

World Health Organization Regional Office for Europe. (2024b). A focus on adolescent social contexts in Europe, central Asia and Canada: Health Behaviour in School-aged Children international report from the 2021/2022 survey (Vol. 7).

World Health Organization, & United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2021). Making every school a health-promoting school: Global standards and indicators. World Health Organization.

Zhao, Y., & Sang, B. (2025). The effect of social–emotional learning programs on elementary and middle school students’ academic achievement: A meta-analytic review. Behavioral Sciences, 15(11), Article 1527. https://doi.org/10.3390/bs15111527

Zhou, D., Liu, S., Zhou, H., Liu, J., & Ma, Y. (2023). The association among teacher-student relationship, subjective well-being, and academic achievement: Evidence from Chinese fourth graders and eighth graders. Frontiers in Psychology, 14, Article 1097094. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1097094